زمان تقریبی مطالعه: 6 دقیقه
 

عبدالعلی دیبا




عبدالعلی دیبا ملقب به سیدالمحققین در تبریز متولد شد وی یکی از سیاستمدارهای مشهور ایرانی به حساب می‌آید.


۱ - زندگی‌نامه


عبدالعلی دیبا، ملقب به سیدالمحققین در سال ۱۲۵۴ش و در شهر تبریز چشم به جهان گشود. ‌وی فرزند میرزا محمدرفیع طباطبائی معروف به نظام‌العلماء می‌باشد. ‌

۲ - تحصیلات


عبدالعلی پس از سپری نمودن تحصیلات مقدماتی و سطح حوزوی در شهر خویش، برای ادامه تحصیلات و بهره گرفتن از اساتید بزرگ، عازم شهر مقدس نجف و حوزه علمیه آن شهر گردید. ‌وی مدت‌ها در نجف به تحصیل و دانش‌اندوزی معارف اسلامی و علوم حوزوی و اسلامی اشتغال ورزید تا حدی که چندین نفر از مراجع بزرگ و اساتید به وی اجازه اجتهاد دادند. ‌
[۱] مجتهدی، مهدی، رجال آذربایجان در عصر مشروطیت، به کوشش غلامرضا طباطبائی مجد، تبریز، زرین، چاپ دوم، ۱۳۷۷، ص۲۷۱.
بعد از پایان تحصیلات، عبدالعلی به شهر و موطن خویش تبریز مراجعت نموده و به انجام وظایف روحانیت اهتمام ورزید. ‌در بحبوحه مشروطیت، وی نیز به آزادی‌خواهان پیوست و در این شرایط به عنوان یکی از روسای آزادی‌خواهان و به عنوان سخنگوی ایشان برای انجام مذاکرات به باسمنج رفت. ‌
[۲] عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، تهران، نشر گفتار با همکاری نشر علم، چاپ ۱، ۱۳۸۰، ج۲، ص۶۹۲.


۳ - ورود به سیاست


سید المحققین یک از رهبران ائتلافی بود که جهت انتخاب رئیس الوزراء و هم‌چنین روند و شیوه برگزاری انتخابات دوره پنجم فعالیت می‌نمود. ‌
[۳] مکی، حسین، تاریخ بیست ساله ایران، تهران، انتشارات علمی، چاپ اول، ۱۳۷۴، ج۲، ص۳۰۸-۳۰۹.

در جریان استبداد صغیر و حکومت شجاع‌الدوله، چون عده زیادی از مردم، طرفدار وی بودند، از تعقیب و محاکمه مصون ماند. ‌
[۴] مجتهدی، مهدی، رجال آذربایجان در عصر مشروطیت، به کوشش غلامرضا طباطبائی مجد، تبریز، زرین، چاپ دوم، ۱۳۷۷، ص۲۷۱.
وی با شیخ محمد خیابانی دوست و همراه بود. ‌و از وی دفاع نموده و در مقابل مخبرالسلطنه را به سوء استفاده و آزادی کشی متهم نمود. ‌
[۵] صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، تهران، انتشارات جاویدان، چاپ سوم، ۱۳۶۳، ص۴۸۲.


۴ - مشاغل وی


در تشکیلات حزب دموکرات آذربایجان همه کاره شد و به عنوان کاندیدای حزب در انتخابات مجلس معرفی شد و موفق شد در دوره پنجم وارد مجلس شود. ‌وی سمت نمایندگی خویش را در ادوار ششم، هفتم، نهم و دهم را ادامه داد. ‌
[۶] شجیعی، زهرا، نخبگان سیاسی ایران از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی، تهران، انتشارات سخن، چاپ اول، ۱۳۷۲، ج۴، ص۴۸۴.
در این مدت چندین دوره را به عنوان نایب رئیس اول و دوم در مجلس به کار مشغول بود. ‌
[۷] فرهنگ، عطاءالله، اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره ۲۴ قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنیه، چاپخانه مجلس شواری ملی، بی جا، ۱۳۵۶، ص۶۷.
[۸] فرهنگ، عطاءالله، اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره ۲۴ قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنیه، چاپخانه مجلس شواری ملی، بی جا، ۱۳۵۶، ص۸۱.
[۹] فرهنگ، عطاءالله، اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره ۲۴ قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنیه، چاپخانه مجلس شواری ملی، بی جا، ۱۳۵۶، ص۱۰۷.
[۱۰] فرهنگ، عطاءالله، اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره ۲۴ قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنیه، چاپخانه مجلس شواری ملی، بی جا، ۱۳۵۶، ص۱۳۵.


۴.۱ - عضو کمیسیون مذاکره


در دوره پنجم و پس از رای اعتماد مجلس شورای ملی به سردار سپه، عبدالعلی دیبا یکی از اعضاء کمیسیون دوازده نفره‌ای بود که برای ملاقات و مذاکره با سردار سپه انتخاب گردید. ‌
[۱۱] بهار، ملک الشعراء، تاریخ مختصر احزاب سیاسی، ج۲، ص۷۶، تهران، امیرکبیر، چاپ پنجم، ۱۳۸۶.
وی در این مجلس در فراکسیون آزادی خواهان عضویت داشت. ‌
[۱۲] بهار، ملک الشعراء، تاریخ مختصر احزاب سیاسی، ج۲، ص۲۰۱، تهران، امیرکبیر، چاپ پنجم، ۱۳۸۶.
در این مجلس بود که طرح استیضاح دولت مستوفی به خاطر همکاری و انعقاد قرار داد با کمپانی نفتی انگلیسی کلید خورده و انجام گرفت. ‌دلایل نمایندگان در این زمینه این بود که چرا دولت اراضی متعلق به دیگران را در اختیار بیگانه قرار گیرد یا این‌که امکانات و لوازم کشور دیگری بدون دادن حق گمرک داخل مرزهای کشور شود. ‌
[۱۳] مکی، حسین، تاریخ بیست ساله ایران، تهران، انتشارات علمی، چاپ اول، ۱۳۷۴، ج۴، ‌ص ۳۲۳.
وی به علت نیک نفسی و خیرخواهی و عالم بودن، از محبوبیت بالای در میان مردم آذربایجان برخوردار بود.

۵ - وفات


‌سیدالمحققین سرانجام در سال ۱۳۱۶ش در سن ۶۲ سالگی و در تهران وفات یافت. ‌
[۱۴] عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، تهران، نشر گفتار با همکاری نشر علم، چاپ ۱، ۱۳۸۰، ج۲، ص۶۹۲


۶ - پانویس

 
۱. ↑ مجتهدی، مهدی، رجال آذربایجان در عصر مشروطیت، به کوشش غلامرضا طباطبائی مجد، تبریز، زرین، چاپ دوم، ۱۳۷۷، ص۲۷۱.
۲. ↑ عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، تهران، نشر گفتار با همکاری نشر علم، چاپ ۱، ۱۳۸۰، ج۲، ص۶۹۲.
۳. ↑ مکی، حسین، تاریخ بیست ساله ایران، تهران، انتشارات علمی، چاپ اول، ۱۳۷۴، ج۲، ص۳۰۸-۳۰۹.
۴. ↑ مجتهدی، مهدی، رجال آذربایجان در عصر مشروطیت، به کوشش غلامرضا طباطبائی مجد، تبریز، زرین، چاپ دوم، ۱۳۷۷، ص۲۷۱.
۵. ↑ صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، تهران، انتشارات جاویدان، چاپ سوم، ۱۳۶۳، ص۴۸۲.
۶. ↑ شجیعی، زهرا، نخبگان سیاسی ایران از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی، تهران، انتشارات سخن، چاپ اول، ۱۳۷۲، ج۴، ص۴۸۴.
۷. ↑ فرهنگ، عطاءالله، اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره ۲۴ قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنیه، چاپخانه مجلس شواری ملی، بی جا، ۱۳۵۶، ص۶۷.
۸. ↑ فرهنگ، عطاءالله، اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره ۲۴ قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنیه، چاپخانه مجلس شواری ملی، بی جا، ۱۳۵۶، ص۸۱.
۹. ↑ فرهنگ، عطاءالله، اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره ۲۴ قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنیه، چاپخانه مجلس شواری ملی، بی جا، ۱۳۵۶، ص۱۰۷.
۱۰. ↑ فرهنگ، عطاءالله، اسامی نمایندگان مجلس شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره ۲۴ قانونگذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنیه، چاپخانه مجلس شواری ملی، بی جا، ۱۳۵۶، ص۱۳۵.
۱۱. ↑ بهار، ملک الشعراء، تاریخ مختصر احزاب سیاسی، ج۲، ص۷۶، تهران، امیرکبیر، چاپ پنجم، ۱۳۸۶.
۱۲. ↑ بهار، ملک الشعراء، تاریخ مختصر احزاب سیاسی، ج۲، ص۲۰۱، تهران، امیرکبیر، چاپ پنجم، ۱۳۸۶.
۱۳. ↑ مکی، حسین، تاریخ بیست ساله ایران، تهران، انتشارات علمی، چاپ اول، ۱۳۷۴، ج۴، ‌ص ۳۲۳.
۱۴. ↑ عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، تهران، نشر گفتار با همکاری نشر علم، چاپ ۱، ۱۳۸۰، ج۲، ص۶۹۲


۷ - منبع

سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «عبدالعلی دیبا»، تاریخ بازیابی۹۵/۵/۲۳.    


رده‌های این صفحه : تراجم | رجال سیاست | رجال سیاسی عصر پهلوی | علمای شیعه | علمای قرن سیزدهم | نمایندگان مجلس ملی




آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.